Bestaande Woning Bouw






de grenzen van ruimtelijkheid

2 juli, 2015 | door Haico van Nunen

Serie over Kijken naar kwaliteit -2-

Bij de beschouwing van kwaliteit gaan de verhalen vaak over de techniek of het beeld en wordt ruimtelijkheid onderbelicht. Terwijl ruimtelijkheid voor een groot deel het gevoel van een woning bepaalt. Een woning kan benauwend of juist heel open aanvoelen, afhankelijk van de ruimtelijkheid. Maar zijn er grenzen? Als we het hebben over de ruimtelijkheid van een woning, dan wordt dit vaak verward met het begrip ruimte. Naast ruimte hebben licht en lucht ook een belangrijke bijdrage aan het gevoel van ruimtelijkheid. De verhouding tussen deze drie aspecten bepaalt namelijk hoe een ruimte wordt ervaren. Een woning kan nog zo groot zijn (veel ruimte), maar als deze te donker is of voornamelijk via kunstlicht (geen lucht) wordt verlicht dan is het niet prettig verblijven. Dat geldt ook als we heel veel daglicht hebben (licht en lucht), maar een beperkte stahoogte (ruimte). De grenzen van ruimtelijkheid worden dus fysiek beperkt door ruimte, licht en uitzicht. Is de kwaliteit van een woning dan ook hiermee bepaald, of ligt de kwaliteit juist in de mogelijkheid om de ruimtelijkheid aan te passen?



Ruimte
Een ruimte wordt bepaald door de breedte, lengte en hoogte. Zo onderscheiden we brede en smalle ruimtes, lange en korte ruimtes, en hoge en lage ruimtes. De kenmerken van de ruimte zijn dus goed te specificeren. Het begrip ruimtelijkheid gaat over de verhouding tussen deze drie kenmerken. Als de verhouding breedte, lengte en hoogte op een goede manier op elkaar zijn afgestemd, dan ontstaat er automatisch een ruimtelijk vertrek. Een laag plafond werkt verdrukkend, net als een smalle of ondiepe kamer. Aanbouwen, bijbouwen of opbouwen kunnen dit probleem oplossen, mits goed toegepast. Maar ook het verwijderen van eventuele voorzetwanden of verlaagde plafonds kan een ruimte meer lucht geven. Er zal zorgvuldig gekeken moeten worden naar de eigenschappen van de ruimte en welke aanpassingen zinvol zijn.

Licht, doorzicht en uitzicht
Als een ruimte de ideale verhouding heeft tussen lengte, breedte en hoogte dan betekent dit niet automatisch dat deze ook ruimtelijk aanvoelt. Licht is een andere belangrijke drager voor ruimtelijkheid. Een donkere ruimte werkt ook verdrukkend en veel licht geeft een ruimer gevoel. Samenhangend met de hoeveelheid licht in een ruimte is het doorzicht naar de verschillende hoeken van een ruimte ook bepalend voor de ruimtelijkheid. Als we een hoek (plafond, wand, vloer) kunnen zien, dan wordt de ruimte werkelijk voelbaar. Daarnaast zorgt uitzicht ervoor dat de ruimte niet wordt ingekaderd door de fysieke grenzen van de woning. De woning wordt als ware verlengd naar de omgeving. Het toevoegen van meer licht, het bieden van goede doorzichten in combinatie met meer uitzicht, zoals tuindeuren, ramen op de overloop of grote te openen ramen, geven het gevoel dat je ‘buiten’ woont.

Het gebruik van de woning
Een woning bestaat natuurlijk uit meerdere ruimtes en afhankelijk van het gebruik is de ruimtelijkheid meer of minder belangrijk. Een donkere lage zolder hoeft geen probleem voor het gebruik te zijn als deze als bergzolder wordt gebruikt. Maar als er een kind is geboren en een extra slaapkamer op de zolder nodig is dan vormt de ruimtelijkheid van de zolder ineens een dilemma voor de nieuwe behoefte. Om de zolder dan wel geschikt te maken als slaapkamer kan er een dakkapel geplaatst worden. Daglicht wordt toegevoegd en er ontstaat voldoende stahoogte. De ruimtelijkheid van de zolder is op deze manier vergroot. Ditzelfde zouden we ook in een kleine keuken kunnen toepassen. Door middel het doorbreken van een muur ontstaat er een open keuken. De fysieke ruimte van de keuken is niet vergroot, maar hij is onderdeel geworden van de woonkamer. Er ontstaat zo meer licht en doorzicht, waardoor ook de ruimtelijkheid is vergroot. Dit zijn slechts twee voorbeelden van mogelijke aanpassingen om woningen meer lucht te geven. Dakopbouwen, aanbouwen en uitbouwen vergroten de ruimte direct fysiek, maar kleinere oplossingen als tuindeuren, grote dakramen of een raam op de overloop kunnen op een snelle manier een woning meer ruimtelijkheid geven. Afhankelijk van de eigenschappen van de ruimte dienen de oplossingen bepaald te worden. Het blijft namelijk nog altijd om de verhoudingen gaan.

De werkelijke kwaliteit van de woning
De grenzen van ruimtelijkheid zijn dus mede afhankelijk van de bestaande situatie en de mogelijkheid tot aanpassing. Is er op een snelle manier de ruimtelijkheid te vergroten door kleine ingrepen, of zijn er ingrijpende maatregelen nodig zoals een aanbouw? En hebben deze aanpassingen überhaupt effect of wordt de verhouding van de ruimte niet verbeterd? Deze vragen bepalen, samen met de technische aspecten of wensen voor het beeld, de aanpasbaarheid van de woning. De grenzen van de ruimtelijkheid laten zich niet zo snel vastzetten, waardoor woningen veel ruimtelijke kwaliteit kunnen bezitten.

Maar het gebruik van de ruimte is bepalend in hoeverre ruimtelijkheid om een kwaliteitsoordeel vraagt. Aanpassingen zijn niet altijd zinvol als het gebruik er niet om vraagt. Het is de mate van aanpasbaarheid die in kan spelen op een veranderend gebruik, wat de werkelijk intrinsieke kwaliteit van de woning bepaalt.

Print dit artikel Print dit artikel

Categorie: kijken naar kwaliteit, Kwaliteiten, Stedenbouw en architectuur, Wonen| Reacties uitgeschakeld voor de grenzen van ruimtelijkheid

Je kunt niet meer reageren!