Bestaande Woning Bouw






De industrie achter het bouwen

14 december, 2015 | door Haico van Nunen

Door: Yuri van Bergen en Haico van Nunen

Deel 2, in een serie over een groene industriële revolutie!
De revolutie is begonnen. We gaan de duurzame kwaliteit van onze huidige woningvoorraad verbeteren. Dat staat vast. De vraag nu is in welke vorm en in welk tempo we dat gaan doen en wie is precies ‘de bewoner’. Dit in tegenstelling tot de jaren zestig waar bij het plannen van nieuwbouw woonwijken en woningen werd uitgegaan van het gemiddelde huishouden. Misschien beter bekend als ‘het gezin’.
Vandaag de dag is deze opgave veel individueler en wil men voor die individualiteit uitkomen. Het aanbod uit het verleden gebaseerd op massa, kwaliteit en prijs is niet meer toereikend. De opgave verschuift van nieuwbouw naar verbetering van de woningvoorraad die in de vorige eeuw is opgebouwd. De maatschappij vraagt om een aanbod dat zich richt op het verbeteren van miljoenen woningen met oog voor individualiteit, betaalbaarheid en duurzame kwaliteit. Een oplossing die schreeuwt om industrialisatie van het ambacht renoveren. Tijd voor de industrie achter de knoppen (1).



Het idee van industrieel bouwen is natuurlijk niks nieuws. Ook niet in Nederland. Maar wat verstaan we eigenlijk onder industrieel bouwen? Om haar afkomst beter te begrijpen kijken we terug naar het moment waarop het huidige fenomeen een toevlucht nam. Deze korte geschiedenis begint natuurlijk bij de vraag: wat is industrieel bouwen?
Vanuit de overheid zijn er vanaf de oorlog met subsidie vele programma’s geweest die betere en goedkopere vormen van bouwen wilden stimuleren. De definitie die veelal voor industrieel bouwen wordt gehanteerd is: het samenvoegen of monteren van industriële producten op de bouwplaats. Onder industrieel vervaardigde bouwproducten verstaat men: alle bouwproducten die in een fabriek worden gemaakt. Dit kan variëren van grote elementen voor de ruwbouw tot leidinggoten voor installaties (2).
De ontwikkeling hiervan ontstond direct na de tweede wereldoorlog met een dringende behoefte aan woningen. Gedwongen door de schaarste aan materiaal, geschoold personeel en geld werd er de eerste jaren gezocht naar een nieuwe manier van bouwen. Maar de verschillende oplossingen zorgden aanvankelijk niet voor de gewenste efficiency, de kwaliteit liet veelal te wensen over en door een beperkte omvang was er een gebrek aan investeringsmogelijkheden. Na deze opstart werden er met behulp van overheidssteun nieuwe bouwsystemen ontwikkeld die meer succes hadden. In de periode daarna werd de woningbouw actief gestimuleerd door de overheid. De gegarandeerde afzet die uit dit beleid voortvloeide zorgden voor een verdere ontwikkeling en groei van de systeembouw.

De opkomst van de toeleverende industrie
We hebben de roemruchtige jaren zestig bereikt. De babyboomers en een groeiende economie zorgden voor veel beweging. Een gereguleerde vraag zorgde ervoor dat het bouwvolume toenam. In tien jaar tijd werd het hoogste productievolume ooit in Nederland gerealiseerd. De systeemwoningen hebben hieraan een grote bijdrage geleverd. Met deze woningen nam de industrialisatie van de woningbouw een enorme vlucht (3).
Vanaf eind jaren zeventig kwam de ontwikkeling van systeembouw tot stilstand. De maatschappelijke vraag verschoof langzaam van de grote uitbreidingswijken naar klein stedelijke inbreidingsplannen. En daarmee verschoof de focus van bouwvolume en goedkoop naar meer ruimte voor individualiteit, aanpasbaarheid met behoud van de betaalbaarheid. Het bouwen verloor hierdoor het industriële karakter in de zin van systeembouw en bouwen in de fabriek door bouwbedrijven. Echter de zoektocht naar industriële fabricage van onderdelen bleef bestaan. De toeleverende industrie nam deze innovatie over.

De opleving en ondergang van industrieel bouwen
Vanaf eind jaren negentig komt er vanuit de overheid weer een nieuwe stimulans met het programma IFD. Een afkorting voor Industrieel Flexibel en Demontabel bouwen. Er wordt weer volop geëxperimenteerd en gezocht naar een slimmere en flexibelere manier van bouwen. Binnen dit innovatieprogramma hebben honderd experimenten plaats gevonden. Al deze experimenten zijn door de BouwhulpGroep onderzocht op de daadwerkelijke aanpasbaarheid en op consequenties met betrekking tot duurzaamheid. In de demonstratie projecten investeerde men in vernieuwing van bouwproducten, bouwmethoden en bouwprocessen. Het IFD programma leerde ook dat nieuwe producten nog niet automatisch leiden tot nieuwe en beter bouwsystemen. Er lag nog grote opgave om tot samenhangende en op elkaar passende oplossingen te komen. Het programma liep af in 2007 en in 2008 veranderde de wereld en de opgave van het nieuw bouwen van woningen was niet langer dominant.

Industrieel bouwen in de bestaande voorraad
Doordat het accent verlegd is van een constant nieuwbouwvolume naar een bestaande woningvoorraad van ruim 7 miljoen woningen krijgt industrieel bouwen een structureel ander karakter. In de bestaande woningbouw gaat het dan om naast standaardisatie maatwerk te bieden. Niet de techniek is dominant maar de integratie van producten en de afstemming op het bestaande. Zie hier de opgave voor de toeleverende industrie.

Bronnen:
(1) ‘Een groene industriële revolutie!’, Yuri van Bergen en Haico van Nunen, kennisbank bestaandewoningbouw.nl, december 2015
(2) ‘Leren door demonstreren, de oogst van zeven jaar Industrieel Flexibel en Demontabel bouwen’, SEV, 2007
(3) ‘Van systeemwoning naar concept, een ogenschijnlijke herhaling’, Martin Liebregts en Yuri van Bergen, Kennisbank, juli 2011

Print dit artikel Print dit artikel

Categorie: Bewoners aan de knoppen, Duurzaamheid, Serie van één| 2 Reacties »

2 Reacties op “De industrie achter het bouwen”

  1. Reactie door: Cees Faay 14 december, 2015 om 11:41

    Een goed stuk!Eens met de inhoud.

  2. Reactie door: Louis Hiddes 14 december, 2015 om 15:13

    Heren,
    elke tien jaar is er wel een beweging geweest, die aandacht had voor de persoonlijke wensen van de klant/consument – ook elke 10 jaar was er wel een inzet, echter door marktverstoring – ook wel crisis genoemd viel de wereld weer in deugen. initiatief over en wachten op de volgende 10 jaarsperiode.
    begin jaren zestig initiatief in Maarn een uniek project met bewoners en industrieel. na het sluiten van de coingnetfabriek van Dura in 1974 – Dura Drager en inbouw – Frans van Dillen 400 zelfbouwwoningen in Rosmalen, studies Multibouw Nederhorst 14 woningbouwbedrijven met een productie van 9.000 woningen per jaar – Slokker jaren tachtig na het Spaarhuis met Esprithuis met doorzetten in de jaren negentig.
    zo waren er in de achterliggende perioden vele initiatieven en het is nooit tot een doorbraak gekomen – de vraag dient gesteld te worden hoe is dat nu zo gekomen. ik denk dat de processen te veel versnippert zijn geworden – geen regie, vele die praten – de innovatieprocessen in de jaren zestig waren met veel minder personen aan een tafel. Ik beschik nog steeds over vele studies uit die perioden – indien gewenst wil ik ze wel uitlenen en wat nader toelichten. louis Hiddes