Bestaande Woning Bouw






INNOVATIE AAN DE LOPENDE BAND

17 december, 2015 | door Haico van Nunen

Door: Yuri van Bergen en Haico van Nunen

Deel 3, in een serie over een groene industriële revolutie!
De noodzaak om industrieel te gaan renoveren is groot. We hebben als maatschappij doelen met elkaar afgesproken over de betaalbaarheid en duurzaamheid van onze woningvoorraad. En die voorraad van vele miljoenen woningen heeft vele verschillende gebruikers met ieder specifieke wensen. Om daar een breed gedragen aanbod voor te ontwikkelen heb je partijen achter de knoppen nodig die voldoende massa hebben in de oplossing, expertise over de oplossing in gebruik en een herkenbare maatschappelijke positie gericht op continuïteit; De toeleverende industrie (1).

Bij de toeleverende industrie denken we aan grote fabrieken waar iedere minuut tientallen identieke nieuwe producten van de lopende band rollen, maar misschien ligt bij dit beeld wel het probleem als we kijken naar onze bestaande woningvoorraad. Sinds de opkomst van industrieel bouwen na de oorlog zijn er een half miljoen complete nieuwe woningen van die band gerold. Een belangrijk verschil met de huidige opgave in tegenstelling tot de opgave hiervoor (2) is dat woningen al op de juiste plek staan waardoor de oplossing minder maakbaar is dan vroeger. We zullen dus verder moeten gaan kijken hoe we deze woningen individueel kunnen verbeteren in plaats van hetzelfde product eindeloos te blijven herhalen. Een nieuwe woning kan op dit moment technisch worden gebouwd in een dag! Even los gezien van de prijs, kwaliteit en logistieke beperkingen is dit voor de bouwers daarvan bijna hetzelfde als landen op de maan. Het lastige is echter dat op dit moment de maatschappij zich meer bezig houdt met de dilemma’s omtrent het delven van grondstoffen op de planeet Mars (3). Met andere woorden de bouwers komen met een aanbod voor een vraag die achtergesteld is. Terwijl de huidige vraag van de maatschappij zich richt naar betaalbare verbeteringen van de voorraad gericht op duurzame kwaliteit met het oog op individualiteit.

Waarom industrieel bouwen?
De reden dat men sinds het begin van de vorige eeuw op zoek is naar oplossingen om industrieel te bouwen is dat herhaling vele voordelen met zich mee brengt. Zowel bij het bouwen en renoveren van woningen heeft de bedenker altijd veel invloed gehad op de vorm en gebruik van materialen. Hoe groter de mate van herhaling hoe efficiënter het proces van maken en monteren, hoe groter de winst voor iedereen. Tot het begin van deze eeuw is met name voor de nieuwbouw van woningen veel stimulering van bovenaf geweest om een constante stroom voor deze woningen te creëren. Waar voorheen de ministeries en gemeenten dominant een vraag creëren, is deze rol langzaam naar de marktpartijen geschoven. En met een radicale verschuiving door een economische crisis in 2008 zijn niet alleen de verhoudingen verandert maar ook de focus. Het is niet meer de nieuwbouw dat als grote maatschappelijke opgave wordt gezien maar de bestaande woningvoorraad. En deze complexe volkshuisvestelijke wereld laat zich maar moeilijk sturen. Een voordeel is er wel. Met ruim 7 miljoen woningen is de ruimte voor herhaling vele malen groter in verhouding tot het aantal nieuwbouw woningen per jaar (4).

Maar er is nog een belangrijker argument om industrieel te gaan renoveren: het milieu. Willen we onze ‘voetafdruk’ de komende decennia structureel verlagen, dan moeten we voor de woningbouw verder gaan kijken dan het besparen en opwekken van energie. We zullen ook naar een besparing op de productie en op het gebruik van materiaal moeten gaan kijken. En dat bereiken we niet door enkel nieuwe gevels en daken over de bestaande woningen te schuiven. Dit is alleen mogelijk door op een slimme duurzame manier te gaan samen werken met de producenten van deze industrieel vervaardigde deeloplossingen op basis van hun expertise. We zullen onze grondstoffen in plaats van uit de grond misschien wel uit de bestaande woningvoorraad moeten gaan halen. Door slim hergebruik en recycling wordt het mogelijk om de materialen aan het oppervlak te gaan delven in plaats van uit de grond (5).
Deze tijd vraagt om een revolutie waarin de toeleverende industrie continu gaat samenwerken. En juist dit samenwerken kan gaan zorgen voor de herhaling die nodig is om een constante stroom aan innovaties te creëren die nodig zijn bij een nieuwe vorm van industrieel renoveren. Die samenwerking kan het aanbod wezenlijk veranderen. Niet het product en proces zijn daarin dominant zoals bij de nieuwbouw van woningen. Bij het renoveren van woningen gaat het immers niet om de vraag hoe we de woning in zijn geheel kunnen veranderen maar welke deeloplossingen moeten we toepassen om de kwaliteit van de woning te verbeteren daar waar nodig. Deze chirurgische manier van renoveren sluit dan ook aan bij de huidige vraag van individualiteit, betaalbaarheid en duurzame kwaliteit van de woningeigenaar, of het nu gaat om sociale huur of particulier. Dus willen we onze enorme voorraad aan woningen gebruiken voor een herhaalbare manier van industrieel renoveren zullen we verder moeten kijken dan het product en proces. Dit vraagt om een revolutionaire manier van samen-werken (6).

Samen-werken in een digitale wereld
Met de komst van het internet is er veel veranderd in de manier waarop wij met elkaar communiceren en daarmee samenwerken. Nog geen vijftig jaar geleden werd alles in Nederland geregeld door de overheid. Van bovenaf werd onze samenleving bepaald en gemaakt. Dit zien we ook duidelijk terug in de manier waarop we vandaag nog steeds wonen. Een goed voorbeeld zijn de grote uitbreidingswijken van de jaren zestig waar hele buurten rondom een winkelcentrum zijn ‘gestempeld’. Laten we voorop stellen dat er helemaal niets mis was met deze manier van creëren, in die tijd. Zeker niet als je bedenkt hoe we toen met elkaar konden communiceren. We maakten niet massaal gebruik van computers en de telefoon was gekoppeld via een snoer aan een vast punt.
Vandaag is dat wel anders, we zijn volledig draadloos en mobiel. Iedereen is 24 uur per dag bereikbaar, van bouwvakker tot minister door iedereen via het digitaal (sociale) netwerk. Deze snelheid van communiceren heeft een revolutie betekend in onze manier van samenwerken.

Een goed voorbeeld van nieuwe mogelijkheden is het bestellen van een setje postkaarten. Als je op dit moment een setje postkaarten in Tokyo besteld zijn deze de volgende dag in huis. Voor nog geen 15 euro thuisbezorgd door de postbode uit mijn eigen regio (niet duurzaam, wel gebeurd!). Door de samenwerking van een gehele keten aan kleine schakels die slim en snel met elkaar communiceren is het mogelijk om voor relatief weinig geld iets bijzonders in huis te halen. En nu terug naar onze miljoenen voorraad van bestaande woningen. Waar mensen wonen die allemaal op een verschillend moment iets verschillend aan hun woning verbeterd willen hebben. Op welke manier zouden al die toeleverende industrie met elkaar kunnen samen-werken om een individueel en betaalbaar renovatieaanbod thuis te brengen door de lokale (wijk-) aannemer.

De industrie achter innovatie
Het bedenken van samenhangende oplossingen voor het verbeteren van woningen bevindt zich voor de toeleverende industrie nog in de fase van experimenteren. Zo’n samenhangende oplossing was bijvoorbeeld de verbeterde keuken. In 1989 ontwikkeld voor krappe portieketage woningen waar een cv-ketel en mechanische ventilatie box geplaatst kon worden zonder kostbare ruimte in te leveren (7). De afgelopen vijftien jaar hebben er meerdere experimenten plaats gevonden maar een werkelijke industriële revolutie moet nog worden ontketend. Dus de vraag voor een toekomstige opgave is: hoe komen we van experimenten naar een breed gedragen maatschappelijk aanbod? Zonder spijt te hebben op de keuzes die nu gemaakt moeten worden voor een periode die nog niet kan worden overzien. Een zekerheid is wel dat de gebruiker geholpen is met een continue stroom aan innovatie waarmee een gedeelte van de woning kan worden verbeterd naar de gewenste kwaliteit. Wanneer nu ieder jaar vijf nieuwe producten zoals de verbeterde keuken worden ontwikkeld. Heb je binnen vijf jaar meer dan 25 smaken op alleen al het thema duurzaamheid. En wat te denken van een schat aan kennis van de beproefde oplossingen die weer nieuwe ideeën geven voor innovatie. Daar hoeft geen nieuw bedrijf of vereniging voor worden opgericht. Deze uitdaging wordt bereikt door samen-werken van slechts bestaande partijen:

“…we staan voor een nieuwe uitdaging om nieuwe woonkwaliteiten met vernieuwde technieken te gaan ontwikkelen en toepassen. In alle gevallen zal design en beeld, in combinatie met ruimtelijkheid, een belangrijke rol gaan spelen. Tegelijkertijd is het wonen ook sterk verbonden met traditie, eigenheid, identiteit en soms regio. Het gaat erom het nieuwe aanbod te bedenken, dat maximaal gebruik maakt van de kans om de toevoeging aan de woning ook iets aanvullends te laten zijn en daarbij is en blijft de techniek een hulpmiddel…”(citaat Martin Liebregts, medeoprichter BouwhulpGroep)

Bronnen:

(1) ‘Een groene industriële revolutie!’, Yuri van Bergen en Haico van Nunen, kennisbank bestaandewoningbouw.nl, december 2015
(2) ‘De industrie achter het bouwen’, Yuri van Bergen en Haico van Nunen, kennisbank bestaandewoningbouw.nl, december 2015
(3) ‘Race naar de ruimte’, VPRO Tegenlicht, 6 december 2015
(4) ‘Renoveren als toegepaste wetenschap’, dr. ir. Haico van Nunen, RENDA, September 2015
(5) ‘Closing the loop’, Haico van Nunen, kennisbank bestaandewoningbouw.nl, april 2015
(6) ‘Overpeinzing: is de rek uit ketenintegratie?’, Yuri van Bergen, kennisbank bestaandewoningbouw.nl, september 2015
(7) ‘Renovatie: meer montage, minder overlast’, Martin Liebregts, kennisbank bestaandewoningbouw.nl, april 2010
(8) ‘DE DOORSTAP: een weg naar verruimd aanbod’, Yuri van Bergen, hollands-ontwerp.nl, april 2014
(9) ‘Op herhaling: het aanbod voor het rijtjeshuis door concepten’, Martin Liebregts, kennisbank bestaandewoningbouw.nl, mei 2013

Print dit artikel Print dit artikel

Categorie: Bewoners aan de knoppen, Duurzaamheid, Serie van één| Reacties uitgeschakeld voor INNOVATIE AAN DE LOPENDE BAND

Je kunt niet meer reageren!