Bestaande Woning Bouw






KRIMP IS VAN ALLE TIJDEN

13 april, 2011 | door Martin Liebregts

Een kleine tien jaar is krimp in Nederland een belangrijk thema. De tijden dat alles maar groter werd, dus ook de omvang van de bevolking, is verleden tijd. Maar we zijn vergeten, dat dit verschijnsel van alle tijden is.  Sterker nog als we goed naar het verleden kijken is de krimp in diverse regio een oud fenomeen. Verschuiving van de regionale economische positie in combinatie met demografische ontwikkelingen leidden dan tot grote afname van de bevolking en leegstand in de betreffende gebieden en steden. Vele steden in bijvoorbeeld Zeeland hebben dit in het verleden meegemaakt. (onder andere Middelburg, Veere, Zierikzee)
In de afgelopen dertig jaar is de krimp van de bevolking sterk gecompenseerd door de sterke afname van de gemiddelde woningbezettingen. Nu de omvang van de compensatie vanuit deze ontwikkeling afneemt, leidt krimp tot teveel woningen en dus leegstand.
 

Historische topografische kaart van Zierikzee (1912)


Zeeland en de Schelde
In de periode 1500-2000 hebben zich in de gebieden rond de Schelde zeer veel schommelingen voorgedaan. Het inwonertal laat over deze periode een waar jojo-effect zien. En er zijn steden die nooit meer hun niveau, qua inwonertal, van 500 jaar geleden bereikt hebben, zoals Zierikzee en Veere. Zeker tot 1900 werd de afname van de bevolking niet gecompenseerd door verkleining van de huishoudens en was er sprake van de-urbanisatie. Tot 1900 schommelde de gemiddelde woningbezetting tussen de 4,5 en 5,0 personen. De steden werden in de periode van de afnemende bevolking gekenmerkt door verval en sloop van gebouwen, waardoor vele lege plekken in de stad ontstonden. Nog steeds dankt de stad Veere hieraan het groene karakter.
Het is dus van alle tijden, dat door nieuwe economische activiteiten het inwonertal van gebieden in een korte periode van 50 tot 100 jaar sterk toeneemt en vervolgens weer afneemt voor korte of lange termijn.

Geef krimp de ruimte
De slogan ‚Äėgeeft krimp de ruimte‚Äô zegt niets, als je niet preciezer bent. In principe gaat het meer om een benadering dan om nauwkeurig vast te stellen maatregelen. Drie aspecten zijn naar mijn mening essentieel:
1. Luister voortdurend naar de markt en poog door veranderingen aan te brengen de geluiden van de markt opnieuw te horen.
2.¬†Slecht blijft slecht, goed blijft goed. De kunst is om wat matig is opnieuw te positioneren, waarbij ‚Äėopen‚Äô ruimte scheppen en/of samenvoegen mogelijke maatregelen zijn.
3. Zorg op alle niveaus voor voldoende flexibiliteit. Alleen als iets voor meerdere bestemmingen bruikbaar is, bezit deze een grote overlevingskans.

Bronnen
1.¬†‚ÄėVoorschot op de krimp‚Äô, Martin Liebregts, kennisbank Bestaande Woningbouw, 23 maart 2010
2.¬†‘Krimp biedt de ruimte’, Martin Liebregts, kennisbank Bestaande Woningbouw, 3 juni 2010
3.¬†– De gegevens over Middelburg, Veere en Zierikzee zijn o.a. afgeleid van ‚ÄėDe economische geschiedenis van Zeeland‚Äô, Paul Brusse en Willem van den Broeke, Utrecht, 2005
– De gegevens over Antwerpen zijn o.a. gebaseerd op diverse bronnen zoals ‚ÄėDe geschiedenis van Antwerpen‚Äô, Roger Binnemans, Rotterdam, 1998
– In 1912 (kaart Zierikzee) had Zierikzee circa 6800 inwoners waarvan circa 6100 in de stad.
– In 2010 had Zierikzee 10658 inwoners en Middelburg circa 41.000

Print dit artikel Print dit artikel

Categorie: Kwaliteiten, Renovatie en onderhoud, Stedenbouw en architectuur| 6 Reacties »

6 Reacties op “KRIMP IS VAN ALLE TIJDEN”

  1. Reactie door: Geertje Korf 14 april, 2011 om 08:35

    Krimp kwam in de achttiende / begin negentiende eeuw in heel Nederland op grote schaal voor, zeker niet alleen in Zeeland. Een aardige indruk is te krijgen uit de (stads)beschrijvingen die Jacob van Lennep maakte tijdens zijn voettocht door Nederland in 1823. (Een jaar of 10 geleden heruitgegeven).

  2. Reactie door: Leon Buijs 12 mei, 2011 om 13:58

    Interessant, dit plaatst het doemdenken over krimp in historisch perspectief.

  3. Reactie door: M.G. Stevense 22 augustus, 2012 om 15:14

    EEN LATE REACTIE. Ik kwam dit artikel nu pas tegen. Hieronder een aanvulling om de bovenstaande stelling te ondersteunen.

    INWONERTALLEN VOC-STEDEN

    Jaartal
    1600 1622 1647 1675 1750 1795

    Amsterdam
    60.000 105.000 140.000 200.000 200.000 217.024

    Middelburg
    20.000 25.000 30.000 30.000 25.000 20.146

    Delft
    17.500 22.750 21.000 24.000 14.000 16.779

    Enkhuizen
    17.000 22.000 18.000 17.500 7.500 6.800

    Rotterdam
    12.000 19.500 30.000 45.000 44.000 53.212

    Hoorn
    12.000 16.000 14.000 15.000 12.500 9.551

    De Generale Vergadering van de VOC of College, bestond uit 17 bestuurders/afgevaardigden (de Heeren XVII), die 4 afdelingen met totaal 6 kantoren of kamers vertegenwoordigden.

    Te weten:
    AMSTERDAM, belast met de helft van de activiteiten, leverde 8 bestuurders.
    ZEELAND, verantwoordelijk voor een vierde van de activiteiten, met Middelburg leverde 4 bestuurders.
    NOORDHOLLAND, een achtste van de activiteiten, met Enkhuizen en Hoorn, zorgde voor 2 bestuurders.
    MAAZE, ook een achtste van de activiteiten, met Delft en Rotterdam, ook 2 bestuurders.
    Bij toerbeurt zonden Zeeland, Maaze en Noordholland 1 bestuurder (de zeventiende) naar de vergadering van de Heeren XVII.

    Verdeeld over de kamers telde de VOC 60 bewindhebbers. Per VOC-kantoor bedroeg het aantal bewindhebbers voor Amsterdam 20 en voor Middelburg 12. Terwijl Delft, Rotterdam, Enkhuizen en Hoorn ieder 7 bewindhebbers hadden.

    GROOTSTE NOORD-NEDERLANDSE STEDEN IN DE 16e t/m 19e EEUW

    1525: Middelburg ca. 7.500 inwoners.
    Groter dan Den Haag ca. 5.000 en Rotterdam ca. 7.000.
    De ca. 12e stad van wat nu Nederland is (hierna Nederland genoemd) na o.a.: Groningen ca. 12.500, Delft ca. 12.500, Haarlem ca. 16.000, Amsterdam ca. 12.500, Leiden ca. 15.000, en Utrecht ca. 30.000.

    1570: Middelburg ca. 10.000 inwoners.
    Groter dan Den Haag 5.000 en Rotterdam 7.000.
    De ca. 11e stad van wat nu Nederland is, na o.a.: Haarlem 12.500, Delft 14.000, Leiden 15.000, Groningen 19.500, Utrecht 25.000 en Amsterdam 30.000.
    (Vlissingen 4.000).

    1600: Middelburg ca. 20.000 inwoners.
    Groter dan Den Haag 10.000, Rotterdam 12.000, Delft 17.500 en Groningen 19.000.
    De ca. 5e stad van Nederland na: Utrecht 25.000, Leiden 26.000, Haarlem 30.000, en Amsterdam 60.000

    1622: Middelburg ca. 25.000 inwoners. Groter dan Den Haag 15.750, Rotterdam 19.500, Groningen 20.000 en Delft 22.750. Ongeveer even groot als Utrecht.
    De 4e/5e stad van Nederland na: Haarlem 39.500, Leiden 44.500 en Amsterdam 105.000.
    (Brussel 50.000, Antwerpen 54.000, Gent 31.000, Brugge 30.000)

    1647: Middelburg ca. 30.000 inwoners. Groter dan Den Haag 18.000, Groningen 20.000 en Delft 21.000. Ongeveer even groot als Utrecht en Rotterdam.
    De 4e stad van Nederland na: Haarlem 45.000, Leiden 60.000 en Amsterdam 140.000

    1675: Middelburg ca. 30.000 inwoners. Groter dan Den Haag 23.000, Delft 24.000 en Utrecht 25.000.
    De 5e stad van Nederland na: Haarlem 37.000, Rotterdam 45.000, Leiden 65.000 en Amsterdam 200.000.

    1700: Middelburg ca. 27.000 inwoners. Groter dan Delft 24.000 en Utrecht 25.000.
    De 6e stad van Nederland na: Den Haag 30.000, Haarlem 40.000, Rotterdam 45.000, Leiden 63.000 en Amsterdam 205.000

    1750: Middelburg ca. 25.000 inwoners. Groter dan Delft 14.000 en Groningen 22.500. Ongeveer even groot als Utrecht.
    De 6e stad van Nederland na: Haarlem 26.000, Leiden 36.000, Den Haag 38.000, Rotterdam 44.000 en Amsterdam 200.000.
    (Brussel 58.000, Antwerpen 43.000, Gent 39.000, Brugge 30.000)
    (Vlissingen ca. 5.000, Goes ca. 3.500)

    1795: Middelburg 20.146 inwoners. (eerste volkstelling)
    De 8e stad van Nederland na: Haarlem 21.227, Groningen 23.770, Leiden 30.955, Utrecht 32.294, Den Haag 38.433, Rotterdam 53.212, Amsterdam 217.024.
    De 5e provinciehoofdstad van Nederland. Groter dan: Maastricht 17.963, Leeuwarden 15.525, ‘s-Hertogenbosch 12.841, Zwolle 12.220, Arnhem 9.083 en Assen <1000.
    (Vlissingen 5.691, Goes 3.711)

    1840: Middelburg 15.531 inwoners.
    De 9e provinciehoofdstad van Nederland na: Zwolle 16.562, 's-Hertogenbosch 20.408, Maastricht 22.344, Leeuwarden 23.400, Haarlem 24.918, Groningen 31.899, Utrecht 48.866 en Den Haag 66.517. (Groter dan Assen 2.765 en Arnhem 11.912)
    (Vlissingen 7.871, Goes 5.450)

    1868: Middelburg ca. 16.000 inwoners. Een van de 20 grootste steden van Nederland.
    De 10e provinciehoofdstad na: Zwolle 20.000, 's-Hertogenbosch 23.250, Leeuwarden 25.500, Arnhem 28.850, Maastricht 29.000, Haarlem 29.500, Groningen 37.300, Utrecht 55.000 en Den Haag 90.000. (Groter dan Assen 5.500).
    (Vlissingen 11.000, Goes 5.700, Terneuzen 3.125)

    ****************************************************************************

    DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELING VAN ZEELAND VANAF 1525

    De volkrijkste Zeeuwse steden waren in het verleden: Middelburg, Zierikzee, Vlissingen en na 1675 ook Goes. In de 17e eeuw behoorde de Zeeuwse hoofdstad tot de grootste steden van Europa.

    ROND 1525:
    Middelburg telde ca. 7.500 inwoners (12e stad van Noordelijke Nederlanden)
    Zierikzee en Vlissingen telden 2.500 à 5.000 inwoners (ca. 25e en 26e stad van de Noordelijke Nederlanden)

    ROND 1675:
    Middelburg: 30.000 (5e stad van de Republiek)
    Zierikzee en Vlissingen: 5.000 à 10.000 (ca. 32e/33e stad van de Republiek)
    Goes: 2.500 à 5.000 (50e stad van de Republiek)

    ROND 1750:
    Middelburg: 25.000 (6e stad van de Republiek)
    Zierikzee en Vlissingen 5.000 à 10.000 (ca. 31e/32e stad van de Republiek)
    Goes: 2.500 à 5.000 (ca. 37e stad van de Republiek)

    IN 1795: (eerste volkstelling)
    Middelburg: 20.146 (8e stad van de Republiek) *)
    Zierikzee: 6.086 (29e stad van de Republiek) **)
    Vlissingen: 5.691 (30e stad van de Republiek) **)
    Goes: 3.711 (46e stad van de Republiek) **)
    Veere: 1.860 (72e stad van de Republiek) **)
    Tholen: bijna 2.000 inwoners.

    ROND 1865: (afgerond aantal inwoners van de Zeeuwse steden/gemeenten)
    Middelburg: 16.000 (een van de 20 grootste steden van Nederland) ***)
    Vlissingen: 11.000 ( een van de 30 grootste steden van Nederland) ***)
    Zierikzee: 7.500 ****)
    Goes: 5.500 ****)
    Hontenisse: 5.000
    Terneuzen en Wissenkerke: 3.000
    Tholen, Axel, Zaamslag, IJzendijke, Groede, Hulst, 's-Heer Arendskerke: 2.500
    De overige Zeeuwse steden/gemeenten telden minder dan 2.500 inwoners.

    *) Groter dan o.a. Maastricht, Leeuwarden, 's-Hertogenbosch, Zwolle, Arnhem en Assen.
    **) Zierikzee was de tweede stad van Zeeland en in 1795 groter dan b.v. Breda. Vlissingen nam in Zeeland de derde positie in en was groter dan Vlaardingen, Bergen op Zoom en Roosendaal. Goes was ongeveer even groot als Roermond en Edam, terwijl Veere ongeveer even groot was als Eindhoven en Enschede.
    ***) Er dient rekening mee gehouden te worden, dat het grondgebied van zowel Middelburg als Vlissingen kleiner was dan van de andere Nederlandse gemeenten, die vaak uit meerdere plaatsen bestonden. Rond 1865 bedroeg de gemiddelde oppervlakte van de provinciehoofdsteden 2.462 ha. Voor Middelburg+Vlissingen was dat 2.127 ha. Nergens in Nederland lagen twee steden met meer dan 10.000 inwoners zo dicht bij elkaar.
    ****) Zeer veel Nederlandse gemeenten hadden rond 1865 tussen 5.000 en 10.000 inwoners, zodat vergelijkingen niet veel toevoegen.

    ROND 1865
    PER PROVINCIE, AANTAL GEMEENTEN MET MEER DAN 10.000 INWONERS:
    Drenthe 1: Hoogeveen – 10.000
    Limburg 1: Maastricht – 29.000
    Groningen: 1: Groningen (stad) – 37.000
    Zeeland 2: waarvan de grootste Middelburg – 16.000
    Friesland 2: waarvan de grootste Leeuwarden – 26.000
    Utrecht 2: waarvan de grootste Utrecht – 55.000
    Overijssel 3: waarvan de grootste Zwolle – 20.000
    Noord-Brabant 3: waarvan de grootste 's-Hertogenbosch – 23.000
    Gelderland 4: waarvan de grootste Arnhem – 29.000
    Noord-Holland 4: waarvan de grootste Amsterdam – 270.000
    Zuid-Holland 7: waarvan de grootste Rotterdam – 107.000

    Het stadsgebied Middelburg-Vlissingen (incl. Arnemuiden, St. Laurens, Nieuwland, Oost- en West-Souburg en Ritthem) behoorde rond 1865 met een inwonertal van ca. 31.000, tot de top 10 van Nederland.

    Toen de havenstad Middelburg in de 17e en 18e eeuw, de 4e en later de 8e stad van het land was, telde de Zeeuwse hoofdstad veel meer inwoners dan Zierikzee, Vlissingen, Goes, Veere en Tholen bij elkaar. In deze periode bloeiden Middelburg en Vlissingen en ging het Zeeland voor de wind. Middelburg was toen een complete grote stad die, wat instellingen en voorzieningen betrof, niet onder deed voor Amsterdam. Vlissingen had een aanzienlijke vissersvloot en 20% van de Zeeuwse handel liep via deze tweede handelsstad van de provincie.

    Na 1795 ging het door toedoen van de Franse overheersing slecht met 's lands grootste handels- en havensteden: Amsterdam, Rotterdam en Middelburg. Daardoor daalde ook de bevolking van Middelburg. Begin 19e eeuw daalde, zoals ook in de rest van het land, in Middelburg de bevolking als gevolg van de nasleep van de Franse bezetting. In Middelburg en Zeeland trad het herstel veel later in dan in overige provincies en daardoor had Middelburg – ondanks dat het nog een van de 20 grootste steden van Nederland was – , als grote stad, rond 1870 afgedaan en werd de hoofdstad, nadat ze meer dan 300 jaar tot de grootste en belangrijkste steden van het land had behoord, door andere Nederlandse steden ingehaald.

    De Welsinge, een zeearm die de Middelburgse haven via het Sloe met de Westerschelde verbond, verzandde vanaf eind 18e eeuw. Hierdoor werden de Middelburgse havens steeds slechter bereikbaar. De scheepvaart en scheepsbouw verplaatsten zich daarom grotendeels naar het, een paar kilometer zuidelijker, aan diep vaarwater liggende Vlissingen. In 1817 werd een nieuw havenkanaal vanaf de Middelburgse haven richting Veere geopend.

    Was de Middelburgse haventoegang niet verzand, dan zou Vlissingen-Oost heden ten dage Рaangezien de Middelburgse haveningang, bij fort Rammekens, op dezelfde plaats lag als de toegang tot de tegenwoordige Sloehavens Рmogelijk Middelburg-Oost hebben geheten. Er kan ook daarom gesproken worden (zoals dat nu nog is) van één economisch stadsgebied Middelburg-Vlissingen.

    Tussen ca. 1865 en ca. 1965 werden de provinciehoofdsteden gemiddeld 4,4 keer groter. Middelburg werd in 100 jaar tijd 1,4 keer groter (Vlissingen 2,5 keer).
    Indien Middelburg in een eeuw tijd even hard was gegroeid als de andere hoofdsteden, had de Zeeuwse hoofdstad in 1965 ca. 70.000 inwoners geteld. Het aantal inwoners van Vlissingen had in datzelfde jaar dan ongeveer 48.000 bedragen.

    Tussen ca. 1965 en 2009 gingen de provinciehoofdsteden 1,4 keer meer inwoners tellen. Middelburg telt vandaag de dag echter 2 keer zoveel inwoners als ongeveer 45 jaar geleden.

    In 1965 was de bevolking van het stadsgebied met ca. 65.000 inwoners ongeveer 2,1 keer zo groot als een eeuw daarvoor. In de afgelopen 45 jaar werd de bevolking van Middelburg-Vlissingen 1,5 keer groter.

    Het stadsgebied Middelburg-Vlissingen had, indien de groei – vanaf 1865 – even groot was geweest als het landsgemiddelde, nu ongeveer 190.000 inwoners geteld i.p.v. bijna 95.000.

    Uit het bovenstaande blijkt dat de regering Zeeland tussen 1865 en 1965 links heeft laten liggen. De Nederlandse centrale overheid heeft – ondanks de uitermate ideale ligging van de grote Zeeuwse steden en havens met perfecte spoorverbinding met Duitsland – de meeste energie en middelen in de groei en economische ontwikkeling van Zuid-Hollandse steden gestoken; ongetwijfeld omdat ze dichter bij de regeringsgebouwen lagen. Den Haag en Rotterdam werden in een eeuw tijd bijna 7 keer groter, Amsterdam meer dan 3 keer. Andere grote vaderlandse steden die niet in Holland lagen hadden meer geluk dan Middelburg en Vlissingen.

    Tot de Tweede Wereldoorlog vormden Middelburg en Vlissingen het enige stadsgebied in Zeeland, dat economisch van belang was. Dit gebied had de provincie een paar eeuwen min of meer (o.a. door afname van Zeeuwse producten) in leven gehouden. De klad kwam erin, toen men diensten en bedrijven over de provincie ging verdelen; hierdoor trad er een, voor de gehele provincie, nadelige stagnatie op; waardoor de groei minder was dan in de andere Nederlandse steden.

    De Zeeuwse hoofdstad groeide, de laatste twee decennia, voorspoedig, waardoor Middelburg en Vlissingen, met samen 45.000 arbeidsplaatsen, 5.500 bedrijfsvestigingen en bijna 18.000 leerlingen in alle soorten onderwijs, nog steeds (volgens eeuwenoude traditie) het economisch hart en grootste onderwijscentrum (o.a. een hogeschool in Vlissingen) van Zeeland vormen.

    Ondanks desinteresse en tegenwerking vanuit Den Haag, behoort het stadsgebied dat door de gemeenten Middelburg en Vlissingen wordt gevormd, op dit moment toch nog tot de 30 grootste stadsgebieden van Nederland. De bevolkingsdichtheid (inwoners per km2) van Middelburg+Vlissingen is vergelijkbaar met die van 's-Hertogenbosch, Arnhem, Leeuwarden en Zwolle, maar veel groter dan van Assen en Lelystad.

    De bebouwde kommen van de twee grootste steden van Zeeland zijn, op een paar honderd meter na, aan elkaar vastgebouwd. Het ligt in de lijn der verwachtingen dat Vlissingen in de nabije toekomst, gezien de gemeenschappelijke belangen en geschiedenis, deel zal gaan uitmaken van de Zeeuwse hoofdstad. Deze fusiegemeente behoort dan, met rond de 95.000 inwoners, tot de ca. 30 grootste gemeenten van het land. Bijkomend voordeel is dat deze gemeente met tegen de 1450 Rijksmonumenten weer de derde monumentenstad van Nederland zal zijn. Middelburg was in Nederland, tot het bombardement van 17 mei 1940 – na Amsterdam – de stad met de meeste Rijksmonumenten. In 1940 werd een derde van het oudste deel der binnenstad verwoest. Ook in Vlissingen sneuvelde veel van de oude bebouwing door o.a. oorlogsgeweld. Met de Sloehavens in Vlissingen-Oost heeft de nieuwe Zeeuwse hoofdstad ook nog de derde haven van Nederland op zijn grondgebied.

    De Zeeuwse hoofdstad ligt demografisch en geografisch erg centraal zowel in Zeeland als in het Nederlands taalgebied.
    * De stad is voor 80% van de Zeeuwen het snelst te bereiken. Binnen een straal van 20 km vanaf Middelburg wonen ca. 180.000 mensen.
    * Binnen een straal van 100 km vanaf de nieuwe Zeeuwse hoofdstad wonen 8 à 9 miljoen Nederlandstaligen. Ter vergelijking: vanaf Den Haag zijn dat er 9 à 10 miljoen.

    Middelburg is de oudste en belangrijkste centrumstad van de 215.000 inwoners tellende regio Midden-Zeeland. Het is een universiteitsstad en de grootste toeristen-, cultuur- en winkelstad van het Deltagebied.

    Met vriendelijk groet,
    M.G. Stevense

  4. Reactie door: M.G. Stevense 22 augustus, 2012 om 15:24

    Vervolg op eerdere reactie. Er was een stukje weggevallen.

    INWONERTALLEN NEDERLANDSE STEDEN in de 16e t/m 19e eeuw; en de positie van Middelburg

    Tot 1585 was Middelburg de grootste/op één na grootste, koopstad van de Noordelijke Nederlanden en zoals vermeld; vanaf 1602 tot 1798 na Amsterdam, de belangrijkste VOC-stad. Tot 1675 was Middelburg na Amsterdam ook de grootste VOC-haven.

    Tussen 1600 en 1647 was Middelburg samen met Utrecht, na Amsterdam, Leiden en Haarlem, de grootste stad van de Republiek. Na 1647 was Rotterdam volkrijker dan Utrecht. Vanaf 1700 telde Den Haag meer inwoners dan Middelburg. Bij de eerste volkstelling van 1795, was Middelburg – ondanks economische teruggang (door o.a. verplaatsing van handel en scheepvaart naar Amsterdam en Rotterdam en vertrek van de adel naar Den Haag) en verzanding van de haven, toch nog, op 7 na, de stad met de meeste inwoners van het land.

    De handelsgroei van Amsterdam en Rotterdam ging ten koste van de andere VOC-steden. Dit blijkt duidelijk uit de afname van de bevolking van Enkhuizen, Hoorn, Middelburg en Delft. Gezien de macht en de schier onaantastbare positie van Amsterdam is het een logische veronderstelling, dat Rotterdam zich inzette om Middelburgse handel over te nemen; zoals o.a. de Franse wijnhandel. Het wegtrekken van handel uit Amsterdam lukte Rotterdam pas eind negentiende eeuw.

    Vergeleken met het bevolkingshoogtepunt, halverwege de 17e eeuw, had Middelburg in 1795 een derde van zijn bevolking verloren. Het verlies aan inwoners van de andere belangrijke VOC- en/of industriesteden van de Republiek: Enkhuizen, Haarlem, Leiden, Hoorn, Delft en Dordrecht, bedroeg echter in 1795, vergeleken met hun hoogtepunt in de 17e eeuw, respectievelijk: 67%, 53%, 52%, 41%, 26% en 20%. Gemiddeld 43%. De daling van de Middelburgse bevolking was dus 10% lager dan het gemiddelde.

    Na meer dan een eeuw economische teruggang en het aantal inwoners dat Middelburg – bij de eerste volkstelling, in 1795 telde, zou gesteld kunnen worden dat, vergeleken met de cijfers van de andere steden, het inwonertal van de Zeeuwse hoofdstad in de 17e eeuw 10% hoger moet zijn geweest. Dus meer dan 30.000. Jonathan I. Israel noemt in zijn boek als inwonertal zowel 30.000 als 35.000. Ruimte was er genoeg voor een inwonertal van boven de 30.000. Rond 1600 beschikten Middelburg en Amsterdam over dezelfde oppervlakte tussen de buitenvesten. Amsterdam telde in 1600 ongeveer 60.000 inwoners. Pas vanaf 1612 werd de, binnen de stadswallen, overbevolkte Amstelstad, door stadsuitleg vergroot.

    Jonathan I. Israel noemt (met bronvermelding), voor Middelburg, vanaf 1550 de volgende inwonertallen: 1550: 10.000. 1570: 10.000, 1600: 20.000, 1622: 25.000, 1632: 28.000, 1647: 30.000, 1688: 30.000, 1749: 25.000, 1795: 20.146 en 1815: 13.000.

    Er zijn maar zeven steden in het huidige Nederland (Amsterdam, Leiden, Haarlem, Utrecht, Rotterdam, Groningen en Den Haag), die tussen 1525 en 1868, een even hoog inwonertal bereikten als Middelburg in de 17e eeuw.

    **************************

  5. Reactie door: site 30 oktober, 2015 om 09:36

    Hello!

  6. Reactie door: Stichting Vlam 29 december, 2017 om 10:09

    Geachte heer/mevrouw,

    Hierbij een misschien wat brutale vraag, maar we zagen alleen bij u een goede scan van de Bonnekaart 598 met Zierikzee. Goed i.e. met zo`n hoge resolutie dat ook een deel scherp is. Dat blijkt via archieven, maar ook via koop heel moeilijk te krijgen. We willen graag een uitsnede van Zierikzee met een stuk ten westen daarvan om te vergroten tot A-3 voor een kleine culturele expo in de wijk die (vanaf 1960) ten westen van Zierikzee is gebouwd.
    Kan dat op een of andere manier?
    Met vriendelijke groet, Jolien Hemmes, 06-13033190