Bestaande Woning Bouw






OVERPEINZING: EEN BLOKJE OM IN DE GEBOUWDE OMGEVING

8 maart, 2016 | door Yuri van Bergen

Vorige week kregen we het geschenk van een extra dag en wat is er leuker om die dag te gebruiken om terug te kijken naar een van de allereerste energieneutraal gerenoveerde woningen van Nederland? Samen met alle betrokkenen en minister Blok is er een bezoek gebracht aan de woningen in de Poorterstraat te Montfoort (1).
Om met een goede bril naar de afwegingen voor deze woningen te kijken is het van belang de context van de tijd goed te begrijpen. Dus eerst terug naar het moment waarop de keuze werd gemaakt om als wijze van experiment 10 woningen te renoveren met de ambitie dat de woningen meer energie zouden leveren dan verbruiken. Het was het jaar waarin de Arabische lente was begonnen, het kabinet Balkende IV viel en Rutte I werd gevormd, Twente voor het eerst landskampioen werd en de vuvuzela niet meer uit onze samenleving was we te denken.
Maar het was ook het jaar dat we ons onderzoek in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken presenteerden over de ervaringen van 31 energiezuinige woningbouwprojecten in Nederland (2). Toen de opgave voor een EPC lager dan 0,6 een hele opgave leek.
In dat magische jaar 2010 begonnen we te praten met de bewoners van de Poorterstraat over de plannen voor het wonen in een energie-neutrale woning. Een interessante vraag is dan: ‚ÄúWaarom bleef het bij deze 10 woningen?‚ÄĚ (3)


Voorbij de proeftuin Poorterstraat Montfoort
Laten we voorop stellen dat het een geslaagd experiment is. Dat werd 29 februari nogmaals bevestigd door de enthousiaste bewoners en de minister van Wonen zelf (4). Voor mij blijft echter na vijf jaar de vraag staan waarom de renovatie van 10 woningen in Montfoort nooit verder is gekomen dan een proeftuin? Deze woningen maken immers een onderdeel uit van een potentiele herhaling van ruim 1 miljoen vergelijkbare woningen (5). Het dilemma lag 5 jaar geleden niet op het technische product en ook niet de prestatie of het gebruik vormden een belemmerende factor. De woonlasten voor bewoners zijn namelijk ondanks het aanbrengen van een nieuwe verdieping aanzienlijk afgenomen.
De grootste drempel voor herhaling ligt in de initi√ęle investering die moet worden gemaakt voor een kwaliteitssprong naar een dergelijk niveau voor de sociale woningbouw. Het betaalbaar maken van deze kwaliteit zowel voor de sociale woningbouw als de particuliere woningvoorraad lijkt voor de markt nu nog een brug te ver (6).

Anders kijken, anders denken
De timer is gezet. We hebben minder dan twintig jaar de tijd gekregen om onze CO2 voetafdruk richting nul te brengen. Een helder doel maar gezien het huidige tempo van verandering in de maatschappij natuurlijk onhaalbaar. Maar ook wanneer er morgen een betaalbaar aanbod zou verschijnen kan men niet ineens verwachten dat heel Nederland gelijk renoveert. Kijk als voorbeeld maar eens naar je eigen woning. Het is waarschijnlijk geen slechte woning en ligt op een prima locatie. Natuurlijk laat de kwaliteit van enkele onderdelen te wensen over, maar is er niet altijd ruimte in portemonnee om te investeren in meer duurzame kwaliteit.
Het lijkt natuurlijk tegenstrijdig. We streven enerzijds naar een duurzame kwaliteit en vermindering van onze CO2 voetafdruk, maar anderzijds moeten oplossingen wel voor een groot publiek betaalbaar zijn om kans van slagen te hebben. Om dit te bereiken moeten we naar een vorm van schaalvergroting toe. Er liggen kansen door anders naar de woningvoorraad te kijken en anders te gaan denken over herhaalbaarheid. In plaats van te blijven praten over het volume in woningen zouden we ook naar de herhaling van componenten zoals het dak, de gevel en installaties kunnen kijken. De mogelijkheden voor individualiteit zullen dan eindeloos zijn. Door anders te kijken ontstaat er in plaats van 1 miljoen woningen een opgave van 70 miljoen vierkante meter dak, 40 miljoen vierkante meter gevel, 45 miljoen vierkante meter vloer en 1 miljoen installaties . Vanuit deze marktpotentie kan er zo anders gedacht gaan worden over de opgave ‚Äėbetaalbaarheid‚Äô. Het betaalbaar maken van het aanbod is een voorwaarde om duurzaamheidsopgave te realiseren.

Bronnen:

(1) Persbericht VELUX
(2) ‘Schatgraven in de bestaande woningbouw’, BouwhulpGroep in opdracht van AgentschapNL,
(3) Presentatie BouwhulpGroep in het kader van het bezoek van minister Blok aan het renovatieproject de Poorters van Montfoort
(4) Vanaf minuut 7:15 een kort interview met minister Blok op RTV Utrecht tijdens zijn bezoek aan de Poorterstraat te Montfoort
(5) Van woonerfwoning naar hybridewoning, Martin Liebregts, kennisbank bestaandewonignbouw.nl 2013
(6) ‘Bouwen zonder overlast de bouwplaats voorbij’ Yuri van Bergen en Haico van Nunen, kennisbank bestaandewoningbouw.nl 2016

Print dit artikel Print dit artikel

Categorie: Bewoners aan de knoppen, Duurzaamheid, Serie van √©√©n| 2 Reacties »

2 Reacties op “OVERPEINZING: EEN BLOKJE OM IN DE GEBOUWDE OMGEVING”

  1. Reactie door: Herman Eijdems 9 maart, 2016 om 23:31

    Naar ik begrijp is de woning energieneutraal door een warmtepomp die zijn energie aan de buitenlucht onttrekt, PV-cellen en een zonneboiler. Licht en apparatuur zijn niet meegenomen in het energieneutraal worden (dus de meter staat niet op nul…). De wonignen worden geventileerd met natuurlijke ventilatie. We weten dat warmtepompen die buitenlucht van 30 graden opwarmen of van 0 graden afkoelen om resp. binnen te koelen/verwarmen niet optimaal werken. De COP kan2 tot 3 weer beter met water als bron. Bovendien is de afgegeven energie aan de lucht verloren; deze kan niet worden opgeslagen voor later gebruik. De PV cellen leveren energie als de vraag laag is. Energieneutraal wordt zo alleen bereikt door de opwekking weg te salderen bij fossiele buren. In de winter gebruiken alle woningen fossiele energie; in de zomer wordt fossiel fors gereduceerd omdat de helft van de woningen een overproductie levert met duurzame opwekking. Een kleine stap verder is de koppeling van de woningen aan een warmte-/koude netwerk, energie (thermisch) te bufferen en uit te wisselen. Dan gaan we pas echt naar energieneutraal! Het energiegebruik van de warmtepompen halveert dan ook nog eens.

  2. Reactie door: Yuri 10 maart, 2016 om 15:10

    Beste Herman,

    Bedankt voor je reactie! Kan zien dat je een liefhebber bent. Om je gerust te stellen de bewoners ontvangen geld terug op de meter maar daar gaat het verhaal niet over. De vraag is waarom het nooit tot een herhaling is gekomen?
    Naar aanleiding van dit verhaal ontvingen we uit Rotterdam (red. dhr. Groosman) een leuk artikel uit 1982 over een blokje van vier energieneutrale woningen in Cappele a/d IJssel met het zelfde dilemma. Mooi technisch resultaat maar nooit verder gekomen dan het project.
    Ben benieuwd naar je gedachten!?

    gr. Yuri