Bestaande Woning Bouw






Structuur voor woonunits met één, twee en drie kamers

19 oktober, 2012 | door Martin Liebregts

serie over nieuwe plattegronden – 5 –

Auteurs: Martin Liebregts en Sandra Arts

Een terugblik en reflectiemoment (1)

Al sinds het begin van de sociale woningbouw en de bemoeienissen van de professionals ermee, heeft flexibiliteit op de agenda gestaan. In eerste instantie was dit ingegeven door de beperkte ruimte en zocht men naar mogelijkheden om dag en nacht in een flexibel ruimtegebruik te vertalen. Deze gedachte kent iedereen uit de wereld van caravans. Op eenvoudige wijze is het gebruik van de dag om te toveren in een slaapplaats. Vanaf begin jaren zestig staat flexibiliteit in het teken van keuzevrijheid over de inrichting van de woning en worden gebruik en inrichting van het casco losgekoppeld (als vervolg op vooroorlogse ideeën, o.a. van Le Corbusier) en vertaald naar het OPEN BOUWEN.

Rond 1980 komt het onderwerp opnieuw op de agenda te staan, nu vanwege de grotere diversiteit aan bewoningswijzen (tussen groepswonen en gezinswonen). Vervolgens wordt rond 2000 het thema opnieuw ontdekt onder de noemer IFD (Industrieel, Flexibel, Demontabel Bouwen). Het tekent een beetje de zoektocht, die de afgelopen eeuw bewandeld is. Nu, anno 2012 speelt opnieuw de vraag als het gaat om programmering van stedelijke locaties. Gaat het om studentenhuisvesting, studio’s of driekamerappartementen? Eigenlijk gaat het vooral om huisvesting van eenpersoonshuishoudens, die dominant zijn geworden in de samenleving van de stad (en soms om tweepersoonshuishoudens).

De verschillende sociaaleconomisch posities, die ze in de maatschappij kunnen innemen, leiden bij inkomens stijging tot toenemend ruimtegebruik. Het kan beginnen met groepswonen, bestaande uit individuele kamers met gemeenschappelijke voorzieningen, en eindigen in een driekamerappartement. Als je dit in een historisch perspectief plaatst, ontstaat er toch een soort déjà vu gevoel. Begin jaren tachtig van de vorige eeuw waren we als bureau intensief bezig met allerlei vormen van groepswonen (2). De beschouwing destijds was onlosmakelijk verbonden met flexibiliteit, omdat het om een nieuw verschijnsel ging en er grote onzekerheid was over de ontwikkelingen in de toekomst. En nu, anno 2012, pogen we opnieuw aan het begrip flexibiliteit invulling te geven. Eigenlijk trachten we een beeld te krijgen van een zinvolle wooncarrière van eenpersoonshuishoudens in een stedelijke omgeving. Pas als we ons dat bewust zijn, begint de technische vertaling.

Van kamer via studio naar woning

Naast allerlei vormen van groepswonen, waarbij het gemiddelde ruimtebeslag nog minder is dan de eenkamerwoning (28 m² in plaats van 33 m²), is er de studio (twee kamers) en de woning met drie kamers. Dit zijn de gradaties die in het wonen van jongeren tussen de twintig en dertig jaar te onderscheiden zijn. De bruto oppervlakte van de opeenvolgende bewoningswijze, ziet er als volgt uit:
– Groepswonen: ~28 m², exclusief gebouwontsluiting : 28 m² (~  33)
– Eenkamerunit : 33 m² (~  37)
– Tweekamerunit/studio : 41 m² (~  50)
– Driekamerappartement : 85 m² (~100 = index).
Dus in principe kan in een driekamerappartement een groep van drie personen wonen, of is het om te bouwen tot twee studio’s. Het zijn globaal deze vuistregels, die op programmaniveau een hulpmiddel moeten zijn. Als we ook nog weten wat de gebouwontsluiting aan ruimtebeslag heeft in relatie tot bewoningswijze, dan kunnen de gewenste vierkante meters genoemd worden, gekoppeld aan een diversiteit in gebruik. Alle bewoningswijzen zijn te realiseren in beukmaten (of een veelvoud ervan) van 5,30 m¹ (2 x 5,30 m¹) of 6,00 m¹ of 7,80 m¹ (2 x 3,90 m¹).

Het gemiddelde aantal vierkante meter bruto oppervlak aan gemeenschappelijke ruimte voor gebouwontsluiting bedraagt in de praktijk bij studentenhuisvesting circa 10 m² en driekamerappartementen circa 15 m² per eenheid (ofwel een toeslag op de oppervlakte van minimaal 17% bij appartementen tot maximaal 35% bij studenteneenheden) (3).

Cascostructuur met ruimte

Binnen de bovengenoemde beukmaten is een scala aan woonprogramma’s te realiseren. Door gebruik te maken van ‘voorbeeldplattegronden’, die passen binnen de bovengenoemde cascostructuur, is snel inzicht te verschaffen wat de massa of locatie aan het programma toelaat.

 


Bronnen
1. Zie eerder verschenen artikelen in deze serie:
 – De structuur van een driekamerappartement Martin Liebregts, kennisbank BestaandeWoningbouw.nl, 2 oktober 2012
 – Driekamerappartementen en de verhouding tussen de overige vertrekken kennisbank BestaandeWoningbouw.nl, 9 oktober 2012
– Studentenunits, een replica van de bejaardenhuisvesting Martin Liebregts, kennisbank BestaandeWoningbouw.nl, 10 oktober 2012
 – Optimale basismaten van driekamerappartementen Martin Liebregts, kennisbank BestaandeWoningbouw.nl, 16 oktober 2012
2. Onderzoek naar de gebruikskwaliteit van vier woningbouwprojecten, Martin Liebregts, Eindhoven, 1988
3. Een globale indicatie van de omvang van de gemeenschappelijke ruimte in een woongebouw (exclusief bergruimte voor o.a. fiets en parkeervoorziening). De grote wordt uitgedrukt in de toeslag op het bruto oppervlakte van de eenheid of in m2 bruto vloeroppervlak.
 – Studentenhuisvesting: 30 à 35% (10 m² – 12 m²)
 – 3-kamerappartementen: 17 à 20% (15m² – 17 m²), afhankelijk van grootte appartement, omvang woongebouw en ontsluitingsprincipe.

Print dit artikel Print dit artikel

Categorie: Kwaliteiten, nieuwe plattegronden, Renovatie en onderhoud, Wonen| 1 Reactie »

Een reactie op “Structuur voor woonunits met één, twee en drie kamers”

  1. Reactie door: Jos Lichtenberg 20 oktober, 2012 om 21:33

    Het artikel prikkelt de creativiteit. Niet gehinderd door al te veel voorkennis van de volkshuisvesting denk ik hardop in de hoop dat ik op mijn beurt weer iemand anders aan het denken zet.

    Eerst een vraag: Het functioneren zal mede afhankelijk zijn van de betaalbaarheid. Vermoedelijk zit dit bij woningen met beperkt oppervlak wel goed, maar is er iets kwantitatiefs over te zeggen? Voor kopers en huurders? Dit i.r.t. woonbudgetten en marktbereik.

    Is het zoeken, gelet op de gewenste flexibiliteit, naar een reeks niet handig?: 100 m2 is 2×50 (of 3×33 of 2×40+20. Of een opbouw als veelvoud van 16m2 (32, 48, 80 of 96?. Daarop ook de wooneenheden afstemmen en niet andersom. Dus desnoods is het een veelvoud van 18 of 20 m2. Industrieel gedacht krijg je zo meer ruimte voor minder geld. Denk dan ook niet perse in beukmaten maar in rasters. Een raster van 4×4 (3,9×3,9) kan ook in twee richtingen worden gebruikt. Twee rug aan rug modules kunnen eerst individueel functioneren (studentenkamer) en later worden samengevoegd (eenkamer woning (32) of studio 48)).
    Een raster kan ook alternerend zijn (breed, smal, breed, smal,.. of breed, breed, smal, breed, breed,…). In twee richtingen ook. Dit bijv. i.v.m. ontsluitingen, maar ook om optionele ruimte te kunnen bieden. De bouwwijze zou dan ook eerder in de richting van een skelet dan een schijvenstructuur gaan. Daarin een doos-in-doos. De technologie is er wel inmiddels. Binnen Slimbouwen is er al druk geëxperimenteerd.
    Wellicht een aanzet of aansporing voor studie. Ik zou er na wat heen en weer discussiëren wel eens een student of groep studenten op willen zetten? Een atelier mass customazation? En on-line publiceren, reageren, discussieren, via dit medium?

    De startersmarkt wordt vaak gezien als de sleutel om de woningmmarkt weer vlot te trekken. Nu snap ik dat niet helemaal, omdat het m.i. vooral om de verleiding gaat om bestaande woonconsumenten uit voor hen (te) goedkope woningen te lokken.
    Wel zie ik bij een starterswoning nog een segment waar waardeontwikkeling denkbaar is.

    Verder is niet alleen de woning maar ook de omgeving en ligging t.o.v. OV en stedelijke voorzieningen voor deze doelgroep van doorslaggevend belang. Daar zou je dus ook wat in moeten creëren.

    Als het onzin is of als ik doordraaf hoor ik het ook graag.

    Jos Lichtenberg