Bestaande Woning Bouw






TIVOLI, EEN TUINDORP AAN DE RAND VAN TWEE GEMEENTE

26 november, 2013 | door Martin Liebregts

Verschuiving van de rand naar omsloten ligging

Toen de wijk eind jaren twintig met ruim 600 woningen gebouwd werd, lag het midden in het veld, ver van de stad en behoorde het niet tot Eindhovens grondgebied, maar tot Geldrop. Pas in 1972 is Tivoli onderdeel van Eindhoven geworden, maar in die tijd lag de wijk nog altijd aan de rand van de stad. Tegenwoordig is het volledig ingesloten en ligt aan de oostzijde van Tivoli de wijk Gijzenrooi, aan de zuidzijde ligt Schuttersbosch.
Tivoli is destijds gebouwd voor arbeiders van Philips. Deze arbeiders kwamen voor een groot deel uit de omringende dorpen. Bij komst naar de stad zou de overgang te groot zijn, als er geen mogelijkheid tot tuinieren zou zijn geweest. Daarom beschikten de woningen over een diep perceel (van 25 tot 35 meter), wat de mogelijkheid tot tuinieren en verbouwen van groente toeliet achter de schuur (totale perceeloppervlakte van 130 à 180 m2).
In de wijk waren destijds door Philips voorzieningen aangebracht, zoals een noodkerk en een speelplaats op het plein en winkels op verschillende hoekpunten. Voor overige voorzieningen waren de bewoners aangewezen op de stad Eindhoven.


Het gebied is traditioneel volgens het gesloten bouwblok verkaveld, waarbij de blokken de oorspronkelijke wegen volgen, wat op sommige punten verdraaiingen van het bouwblok tot gevolg heeft. Deze bijzondere punten en alle hoeken zijn speciaal vormgegeven.
Van oorsprong was het beeld al enigszins steenachtig, dit is niet veranderd in de loop van de tijd. Aan de straatzijde hebben de meeste woningen zeer kleine of geen voortuinen. Er is, buiten het plein, beperkt openbaar groen aanwezig in de vorm van bomen, die deels verdwenen zijn. Oorspronkelijk waren de voortuinen uniform met ligusterhagen afgezet. Deze zijn vrijwel allemaal verdwenen. Tijdens de aanleg van de wijk was veel groen in de openbare ruimte ook niet nodig, er was voldoende ruimte en groen om de wijk heen. De beslotenheid van het tuindorp kreeg zo extra betekenis ten opzichte van de openheid van het omringende landschap.

De bouwsteen van dit tuindorp

De wijk is als een geheel vormgegeven. De woningen bestaan overwegend uit één bouwlaag, met slaapkamers in de kap. Door de lage goothoogte ontstaat een grote mate van intimiteit en geborgenheid in de straten. Hierbij is afwisseling in het beeld aangebracht door gebruik te maken van verschillende woningtypen en binnen het type een drietal varianten. Er zijn globaal drie bouwstenen gebruikt om het straatbeeld in de wijk divers te maken:

Het samenspel van diverse ingredi√ęnten zorgt voor de eigenheid van dit tuindorp:

Ontmoetingen en hoeken
Daar waar straten bij elkaar komen is de hoek vormgegeven. Bijna alle straten worden gevangen door T-kruisingen, een gebogen lijn of een verschuiving in de as en zijn zo ogenschijnlijk eindig. Soms door het plaatsen van een speciaal pand als een winkel, of door een hoekwoning die terug ligt ten opzichte van een gedraaide woning. Alle rijen worden be√ęindigd met een hellend dakvlak (schilddak) en vaak ook een dakkapel. De doorgangen naar het achterterrein worden begeleid door een bijzonder woningtype.

Straatprofiel
De straten zijn symmetrisch van opzet, behoudens de bijzondere ontmoetingen (hoeken, pleintjes). De straat start met een zijgevel, bestaande uit een kopwoning dwars erop. De zijtuin wordt middels een gemetselde wand afgeschermd van de straat.
De straten bestaan veelal uit meerdere blokken: uit twee korte blokken en één lang blok. De twee korte blokken liggen iets meer naar voren dan het lange blok en hebben een aantal woningen met een topgevel, waardoor het straatbeeld wat divers wordt. De beslotenheid van de straat wordt nog versterkt door de maat van de straat (tussen 11 en 15 meter, afhankelijk van de voortuinen). De straten rond het Arnaudinaplein hebben een afwijkende opbouw.

Dakvormen
In de wijk komen vooral twee typen dakvormen voor: zadeldaken en mansardekappen. De kappen zijn een belangrijk onderdeel van het gevelbeeld. De eindwoningen hebben een schilddak en de woningen, die in de rij iets naar voren komen, hebben een dwarskap.

Gevelindelingen
In de loop van de tijd zijn de originele kozijnindelingen vervangen door grotere glasvlakken. Origineel waren de gevelopeningen opgedeeld middels stijlen, tussendorpels en ramen met roeden, waardoor geleding in de gevel verkregen werd.
De oorspronkelijke ‚Äėkleine‚Äô dakkapellen zijn vervangen door bredere en hogere dakkapellen, met panelen en een hoge dakrand. Hierdoor zijn ze dominant in het gevelbeeld. Oorspronkelijk vormden de dakkapellen een onderdeel van het dak, nu staan ze bij wijze van spreken naast het dak.

De nieuwe opgave

Volledig herstel van de oorspronkelijke kenmerken en eigenschappen is onmogelijk. Het tuindorp is opgeslokt door de stad. In de loop der tijd zijn vele veranderingen aangebracht, die het beeld drastisch gewijzigd hebben. De sterke toename van de aanwezigheid van de auto heeft dit nog eens extra versterkt. Bij de kwaliteitsaanpassing voor de langere termijn gaat het erom te zoeken naar evenwicht tussen de kleinschaligheid van het verleden en de nieuwe eisen van de toekomst in het licht van de beschikbare middelen.
Door accenten aan te brengen in het beeld met verwijzingen naar het verleden kan een poging gedaan worden de continu√Įteit in de tijd ruimte te geven. Of het nu om erfafscheiding, een deel van de raamindelingen of de kleurstelling gaat.

 

Print dit artikel Print dit artikel

Categorie: Stedenbouw en architectuur, Voorraad, Wonen| Reacties uitgeschakeld voor TIVOLI, EEN TUINDORP AAN DE RAND VAN TWEE GEMEENTE

Je kunt niet meer reageren!